Strój

TROSKA O STRÓJ LITURGICZNY

Osoby posługujące w liturgii powinny wkładać odpowiedni strój. Dotyczy to najpierw wyświęconych i ustanowionych szafarzy, ale odnosi się również do wszystkich, którym w liturgii powierzona jest święta funkcja.

Zasady dotyczące stroju liturgicznego

Zasady te zostały sformułowane w Ogólnym Wprowadzenia do Mszału Rzymskiego: „W Kościele, który jest Ciałem Chrystusa, nie wszyscy członkowie pełnią jednakowe czynności. To zróżnicowanie funkcji w sprawowaniu Eucharystii ukazuje się zewnętrznie przez różnorodność szat liturgicznych. Dlatego te szaty powinny być znakiem funkcji właściwej każdemu z posługujących. Poza tym szaty liturgiczne winny podkreślać piękno świętych czynności” (OWMR 335).

Strój wyświęconych i ustanowionych szafarzy

OWMR opisuje bardziej szczegółowo strój wyświęconych szafarzy (biskup, prezbiter, diakon) oraz mężczyzn ustanowionych na stałe do posługi lektora lub akolity: „Szatą liturgiczną wspólną dla wszystkich szafarzy wyświęconych i ustanowionych jakiegokolwiek stopnia, jest alba, przepasana w biodrach paskiem, jeżeli nie jest uszyta w taki sposób, że przylega do ciała nawet bez paska. Jeżeli alba nie osłania dokładnie zwykłego stroju koło szyi, przed przywdzianiem alby należy nałożyć humerał” (nr 336).

Wyświęceni lub ustanowieni szafarze ubierają więc najpierw białą szatę, która przypomina sakrament chrztu, a następnie wkładają inne elementy stroju, które podkreślają zróżnicowanie w ich posłudze i odpowiedzialności za wspólnotę Kościoła (stuła, dalmatyka, ornat, mitra).

Strój pełniących funkcje liturgiczne

Ogólne zasady, dotyczące stroju liturgicznego, są również inspiracją do dokładniejszego określenia stroju wiernych świeckich, którym zostają powierzone funkcje liturgiczne (w tym również funkcje lektora i akolity, które się różnią od posług lektora i akolity).

Posługujący wkładają więc najpierw strój, który przypomina o sakramencie chrztu. Dla pełniących swoją służbę przy ołtarzu i wobec kapłana (ministranci, akolici, ceremoniarze) jest to alba, a więc taki sam strój, jaki wkładają wyświęceni i ustanowieni szafarze. Wszyscy stoją przy ołtarzu jako dzieci Boże i wspólnie modlą się słowami: „Ojcze nasz”. Ministranci zamiast alby wkładają najczęściej komże, sutanki i kapturki.

Członkowie innych zespołów liturgicznych, posługujących przy ambonie lub spełniających swoje zadania poza prezbiterium, również mogą wkładać alby. Przyjmuje się jednak praktyka, że wkładają oni świąteczny strój. W wielu przypadkach jest to strój regionalny. Specjalny, piękny strój wkładają często schole i chóry. Stroje te spełniają wymaganie piękna, o którym mówi OWMR. Mogą również przypominać o chrzcie, gdyż w tym sakramencie otrzymujemy nie tylko czystość serca, o czym przypomina biel alby, lecz także wielkie bogactwo darów i charyzmatów, o których może przypominać zróżnicowany, ale zawsze piękny strój posługujących dzieci, młodzieży i dorosłych.

Znaki elementem stroju wiernych świeckich

Czy na albę, komżę lub świąteczny strój wiernych świeckich, posługujących w liturgii, można nakładać inne elementy, wyrażające charakter i stopień pełnionej funkcji? O tym decyduje Konferencja Episkopatu danego kraju (por. OWMR 339).

Konferencja Episkopatu Polski na 356. Zebraniu Plenarnym w Przemyślu w dniach 14-15 października 2011 roku zatwierdziła Obrzędy błogosławieństw służby liturgicznej. W księdze tej czytamy, że wierni świeccy, pełniący w liturgii różnorodne funkcje, otrzymują znaki wyrażające rodzaj pełnionej służby i stopień ich zaangażowania w posługiwanie. Znaki te nakładają na albę, komżę lub świąteczny strój, który noszą:

  1. Rozpoczynającym formację dzieciom wręczany jest znaczek kandydata lub kandydatki.
  2. Młodsi ministranci, w czasie błogosławieństwa, otrzymują komżę, sutankę (nazywaną także inaczej) i kapturek (pelerynkę) oraz znaczek młodszych ministrantów. Młodsi członkowie scholi otrzymują znaczek dla nich przeznaczony. Mogą również otrzymać specjalny strój scholi (jeśli jest taka praktyka we wspólnocie).
  3. Starsi ministranci otrzymują albę oraz znaczek starszych ministrantów. Starsi członkowie scholi znaczek starszych członków scholi.
  4. Lektorzy, komentatorzy, czytający wezwania modlitwy powszechnej, zarówno męskiej jak i żeńskiej służby liturgicznej, otrzymują krzyż lektorski (odpowiedni dla stopnia zaangażowania w służbę lektora).
  5. Akolici, przygotowujący dary ofiarne i pełniący służbę ładu otrzymują krzyż posługujących przy ołtarzu i darach ofiarnych (odpowiedni dla stopnia zaangażowania w swoją służbę).
  6. Psałterzyści, zarówno z męskiej jak i żeńskiej służby liturgicznej, a także członkowie scholi lub chóru oraz kantor, organista i dyrygent chóru, otrzymują krzyż posługujących przez śpiew (odpowiedni dla stopnia zaangażowania w tę służbę).

Wskazania instrukcji Redemptionis sacramentum

Instrukcja Redemptionis sacramentum uczy, że „świeckim nigdy nie wolno przyjmować funkcji diakona lub kapłana lub nakładać ich szat albo innych do nich podobnych” (nr 153). Nadużyciem jest więc wprowadzanie takich elementów stroju lektorskiego, które przypominają godności kościelne (np. kolorowe pasy) lub posługę diakona (np. szkaplerze upodobnione do dalmatyki).

Zgodnie z decyzją Konferencji Episkopatu Polski wierni świeccy, pełniący w liturgii przeznaczone dla nich funkcje, wkładają na albę, komżę lub świąteczny strój zatwierdzone znaki, które otrzymali w czasie błogosławieństwa do pełnienia danej funkcji.

Strój i znaki w programie formacyjnym służby liturgicznej

Włożenie stroju i nałożenie znaczka, wyrażającego rodzaj służby i stopień zaangażowania w posługiwanie, powinno być odpowiednio przygotowane i dokonać się w ramach przewidzianego obrzędu. W ten sposób podkreślona jest również ranga czynności powierzanych wiernym świeckim. Spełniają oni w liturgii własną, a nie zastępczą funkcję. „W sprawowaniu liturgii każdy, kto wykonuje swą funkcję – czy to duchowny, czy wierny świecki – powinien w pełni wykonywać wyłącznie tylko to, co należy do niego z natury rzeczy i na podstawie przepisów liturgicznych” (KL 28-29).

Należy więc dążyć do tego, aby wierni świeccy, powołani do pełnienia świętych funkcji, mogli je dobrze rozumieć, szczerze się cieszyć z możliwości ich spełniania i przeżywać je jako coś więcej niż dorywcza czynność, spełniana na prośbę duszpasterza. W wymiarze indywidualnym święta funkcja staje się znakiem realizacji powołania danego człowieka, a w wymiarze wspólnotowym taki kierunek działania przyczynia się do pełniejszego objawienia się Kościoła jako Ciała Chrystusa, w którym każdy członek spełnia swoją funkcję (por. 1Kor 12) i każdy „służy tym darem, jaki od Boga otrzymał” (por. 1P 4,10).